Hoera, de otter weer terug in Kockengen

Uit de NGK nieuwsbrief van het najaar 2021 - tekst Gerard van Zuijlen

De opmars van de otter in Nederland heeft in 2020 ook Kockengen bereikt. Van deze bijzondere waarneming van twee otters (waarschijnlijk een vrouwtje met jong) op de Wagendijk-zuid van eind augustus heeft toen een uitgebreid artikel gestaan in het AD en in september in ’Rondje Kockengen Nieuws’. Maar ja, dat is dan een waarneming van een erkende ’natuurkenner’. Dat is mooi, maar het zou natuurlijk fantastisch zijn om dit bijzondere dier op wildcamera vast te leggen, zodat het gedeeld kan worden met anderen. De otter is een schuw dier dat vooral ’s nachts actief is. Zo komt het dat biologen die zich al tientallen jaren met otters bezighouden, er nog nooit een in levende lijve in Nederland hebben gezien. Met wildcamera’s kan toch hun voorkomen op een handige manier worden vastgesteld. Daarom zijn in oktober vorig jaar op strategische plaatsen in de rietlanden om Kockengen 5 camera’s opgehangen. Samen met bioloog Olaf Streng uit Utrecht zijn de foto’s op de SD-kaart na 2 of 3 weken gecontroleerd. Telkens een spannend moment. Wat staat erop? Er werden veel dieren vastgelegd oa bunzing, ree, ransuil en waterral. Het wachten was op de otter. De verbazing en blijdschap was groot toen we op de camera van de zuidelijke rietlanden werkelijk een otter zagen staan; gedateerd op 9 december.

In het ’Rondje Kockengen Nieuws’ van januari is daar melding van gemaakt, zodat heel Kockengen hier weet van had. We kregen veel enthousiaste reacties. We zijn daarna blijven doorgaan met de wildcamera’s. En ja hoor; op 4 januari was het weer raak; nu op de camera in het polderreservaat. Dit duidt er dus op dat de otter zich tussen 9 december en 4 januari verplaatst heeft van de zuidelijke naar de noordelijke rietlanden. Daarbij heeft ze ’s nachts misschien wel over de Heicop getippeld, de weg waaraan ik woon. Bijzonder. Het pendelen wordt nog eens bevestigd omdat we in februari een spraint (poepje) hebben gevonden, weer in de zuidelijke rietlanden.

Territorium

Onze waarnemingen van de otter gaan totaal over een periode van 6 maanden. Het is dus niet even een passant geweest. Ze heeft het hier schijnbaar goed naar haar zin. We hopen dat het een blijvertje is voor Kockengen. Hoe groot het territorium van een otter is, hangt af van de beschikbaarheid van voedsel en dekking in het landschap. Bekend is dat het domein van de otter tot wel veertig kilometer oeverlengte of tientallen vierkante kilometers moerasgebied tellen. We blijven in de gaten houden of ze hier nog voorkomen. Momenteel hangt er weer een camera in het polderreservaat. Deze heeft nu al mooie plaatjes (filmpjes) opgeleverd; een juveniel Havik, een gezin Bunzing en een primeur voor Kockengen: een juveniel Kwak.

Waar komt onze otter vandaan?

Uit Vinkeveen, Wilnis of Kamerik? In deze plaatsen zijn vorig jaar sporen van otters gevonden. Het dier poept altijd op markante plekken om zijn territorium te markeren. En deze poepjes, ook wel spraints genoemd, zijn heel belangrijk. Daarmee kan het DNA worden bepaald en kan je alles van dit dier te weten komen. Op de Wageningen Universiteit worden de analyses van spraints en ook van dode dieren van heel Nederland uitgevoerd en in een databank bijgehouden. Op zoek naar spraints dus. En ja hoor, we vonden er drie in februari; eentje in de zuidelijke rietlanden en twee in het polderreservaat. Beiden op de plek waar we ook het beest op camera hebben vastgelegd. Deze zijn in maart naar Wageningen Universiteit gebracht. En dan is het wachten op de uitslag. Deze is half september eindelijk binnengekomen. De uitslag:
Eén monster heeft een succesvol profiel opgeleverd, namelijk die van de zuidelijke rietlanden. Het betrof NB533; de vrouwelijke otter die vorig jaar in de Ronde Venen werd aangetroffen en geboren is in Nieuwkoop. Geweldig nieuws. Dit betekent bijna zeker dat onze otter via de kades van de Bijleveld vanaf de Geerkade is komen aanlopen.

Faunapassages

Als onze otter via de Heicop-kade is komen aanlopen, dan heeft ze de N401 bij de brug overgestoken. Zo’n brug is een gevaarlijk obstakel. Gevaarlijk om te passeren. De grootste vijand van het dier is de auto. Helaas sterft een derde in het verkeer. We zijn in overleg met de provincie om te kijken welke maatregelen er bij de brug genomen kunnen worden om dit knelpunt te verhelpen (bv plank onder brug aanbrengen). Dat het verkeer een gevaar is voor de otter werd in augustus weer eens duidelijk. Bij Kamerik is er een doodgereden. Hopelijk is dat niet onze otter geweest. De DNA-analyse die wordt uitgevoerd zal dat uitwijzen.

Het jaar van de otter

Door de otterwerkgroep van de Zoogdiervereniging is 2021 uitgeroepen tot ’Jaar van de Otter’. Vrijwilligers proberen de aandacht te vestigen op dit bijzondere dier. In 1988 werd de laatste otter in Friesland doodgereden. De laatste otter van Kockengen dateert van de jaren 60 van de vorige eeuw. Deze is op de noordelijke deel van de Wagendijk doodgereden. In de gang van het voormalige gemeentehuis van Kockengen, op het kerkplein, heeft jaren (zeker nog in 1972; onze triouwdag) een opgezette otter gestaan. Misschien is deze het wel geweest. Waar die is gebleven is niet bekend. Vanaf het moment dat de soort in Nederland was uitgestorven werden er nooit meer sporen van de dieren gezien. De otterspecialist van Nederland, Addy de Jongh, heeft zich hard gemaakt om de otter in Nederland te herintroduceren. In 2002 werden zeven wilde otters uit Letland en Wit-Rusland, Tsjechië en Zweden uitgezet in de Weerribben. Inmiddels leven er in Nederland nu weer zo’n 450 stuks. En nu dus in Kockengen ook weer.

Symboolwaarde

De otter is het symbool van gezonde waternatuur. Als otters ergens leven zegt dat iets over de kwaliteit van de natuur. Ze leven namelijk in natte natuur waar de waterkwaliteit goed is en waar ze voldoende voedsel, dekking en rust vinden. Dat ze nu weer bij ons voorkomt duidt op een gezond ecosysteem voor deze soort hier. De otter staat aan de top van de voedselketen.